ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ 0 -12 ΜΗΝΩΝ.

ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΣΤΑΔΙΑ:

 Η ανάπτυξη προχωράει κεφαλοουριαία (από το κεφάλι προς τα άκρα), π.χ. ο έλεγχος της κεφαλής προηγείται του ελέγχου των άνω άκρων. Επίσης η ανάπτυξη προχωράει φυγόκεντρα (από το κέντρο προς την περιφέρεια), π.χ. ο έλεγχος των ώμων κατακτάται πριν από τον έλεγχο των δακτύλων.

0-12 ΜΗΝΩΝ.

0-1 μηνός:

      Στην αδρή κινητικότητα:

• από τη γέννηση έχει μία σειρά από αντανακλαστικά που του επιτρέπουν να επιβιώσει, π.χ. το αντανακλαστικό του θηλασμού, και να έχει επαφή με το περιβάλλον, π.χ. αντανακλαστικό του δραγμού και αυτόματες κινήσεις βαδίσματος
• αντιδρά και σε αντιληπτικά ερεθίσματα (ακουστικά, οπτικά και απτικά)
• δεν στηρίζει το κεφάλι, βρίσκεται σε θέση κάμψης και κυριαρχεί ο καμπτικός τόνος (νεογνική φυσιολογική κάμψη)
• έχει τα ισχία και τα γόνατα σε κάμψη και απαγωγή και την ποδοκνημική σε ραχιαία κάμψη
• στην ύπτια θέση βλέπουμε το Ασύμμετρο Τονικό Αυχενικό Αντανακλαστικό (Α.Τ.Α.Α.).

      Στη γνωστική ανάπτυξη:

• έρχεται σε επαφή με το περιβάλλον μέσω των αντανακλαστικών
• θηλάσει, πιάνει, κοιτάει το φως, βγάζει ήχους και κινείται.

       1 μηνός:

       Στην αδρή κινητικότητα:

• στην ύπτια θέση μπορεί να κρατήσει το κεφάλι του στη μέση γραμμή για μερικά δευτερόλεπτα
• παρακολουθεί με τα μάτια αντικείμενο σε απόσταση 20 πόντων
• στην πρηνή θέση γυρίζει το κεφάλι του για να ξαπλώσει στο μάγουλο
• σηκώνει το κεφάλι για λίγα δευτερόλεπτα
• στην καθιστή θέση στηρίζει το κεφάλι για λίγα δευτερόλεπτα (κυρτή πλάτη)
• τραβώντας το βρέφος από την ύπτια θέση με τα χέρια, το κεφάλι πέφτει προς τα πίσω
• εμφανίζει στασικά αντανακλαστικά και αντίδραση Μoro (ή του ξαφνιάσματος)
• στο ρολάρισμα αρχίζει να γυρίζει από την πρηνή θέση στο πλάι
• τα άνω και τα κάτω άκρα βρίσκονται σε μικρότερη κάμψη (1 με 2 μηνών)
• στην όραση δεν υπάρχει διαφοροποίηση σε σχήματα και χρώματα, υπάρχει σαφής εντόπιση αντικειμένου και μπορεί να παρακολουθεί κινούμενα αντικείμενα.
Στη γλωσσική ανάπτυξη:
• στους πρώτους 2 μήνες της ζωής του βγάζει κραυγές ή κλαίει όταν είναι κουρασμένο, όταν πεινάει και όταν είναι βρεγμένο ή λερωμένο.
4 μηνών:
Στην αδρή κινητικότητα:
• στην ύπτια θέση κρατάει το κεφάλι στη μέση γραμμή και μπορεί να προσπαθήσει να χτυπήσει κρεμαστά παιχνίδια
• στην πρηνή θέση σηκώνεται στους αγκώνες (στηρίζεται στα αντιβράχια τα οποία βρίσκονται σε πρηνισμό)
• στην καθιστή κρατάει το κεφάλι
• τραβώντας το βρέφος από την ύπτια θέση από τα χέρια, το κεφάλι πέφτει λίγο προς τα πίσω
• στο ρολάρισμα γυρίζει από την πρηνή θέση στο πλάι
• στην όραση στον 2^ο και 3^ο μήνα υπάρχει έλεγχος των οφθαλμικών κινήσεων, οπτική εντόπιση και αρχή οπτικής αντιληπτικότητας
• στον 2^ο-3^ο μήνα η σύλληψη είναι ακόμα αυτόματη αντίδραση και δεν υπάρχει εκούσια άφεση
• αντίδραση Landau (έκταση κεφαλής-κορμού-άνω άκρων την ίδια στιγμή)
Στην λεπτή κινητικότητα:
• μειώνεται το αντανακλαστικό του δραγμού
• αρχίζει να πιάνει αντικείμενα με όλα τα δάκτυλα (παλαμιαία σύλληψη) και μπορεί να τα αφήσει
• συχνά πιάνει και με τα δύο χέρια μαζί (αρχή αμφίπλευρου συντονισμού)
• υπάρχει χρήση του αντίχειρα και του δείκτη χωρίς ακρίβεια.
Στην γνωστική ανάπτυξη:
• μέχρι 4 μηνών το μωρό βρίσκεται, σύμφωνα με τον Piaget, στο στάδιο των Πρωτογενών ανακυκλωτικών αντιδράσεων, δηλαδή αν κάνει κάτι τυχαία και το πετύχει θα προσπαθήσει να το επαναλάβει, π.χ. βάζει το χέρι στο στόμα
• το μωρό αρχίζει να αναπτύσσει καινούρια συμπεριφορικά πρότυπα, συνδυάζοντας παλιές συμπεριφορές
• βλέπει καλύτερα και παρακολουθεί τα αντικείμενα που κινούνται
• ψάχνει για την αιτία των ακουστικών ερεθισμάτων
• χαμογελάει γενικά σε πρόσωπα
• βγάζει ήχους και υπάρχει διαφοροποίηση στο κλάμα
• ασχολείται κυρίως με το σώμα του και με το άμεσο περιβάλλον του.
Στη γλωσσική ανάπτυξη:
• μέχρι τον 4^ο μήνα οι κραυγές έχουν γίνει πιο συγκεκριμένες και εκφράζουν επίσης ευχαρίστηση
• το κλάμα διαφέρει ανάλογα με το συναίσθημα (θυμός, φόβος, πόνος, κ.λπ.).
7 μηνών:
Στην αδρή κινητικότητα:
• στην ύπτια θέση σηκώνει το κεφάλι σαν να προσπαθεί να καθίσει
• στην πρηνή θέση σηκώνεται στηριζόμενο στις παλάμες και προσπαθεί να γυρίσει
• στην καθιστή θέση κάθεται για λίγο χωρίς υποστήριξη
• στην καθιστή θέση αναπτύσσεται η έκταση στον κορμό, ο οποίος είναι ελαφρός σε κάμψη προς τα εμπρός και με τα γόνατα κεκαμένα (6 μηνών)
• αναπτύσσονται οι προστατευτικές αντιδράσεις προς τα εμπρός (6-7 μηνών)
• στο ρολάρισμα γυρίζει από την πρηνή θέση στην ύπτια και αντίθετα
• στην κίνηση στέκεται με στήριξη παίρνοντας μεγάλο ποσοστό του βάρους του, χοροπηδάει
• διατηρείται η τετραποδική θέση
• από την τετραποδική θέση πραγματοποιεί ταλαντώσεις μπρος-πίσω και μεταφορές βάρους από τη μία πλευρά στην άλλη, προετοιμαζόμενο για μπουσούλημα.
Στην λεπτή κινητικότητα:
• μεταφέρει ένα αντικείμενο από το ένα χέρι στο άλλο
• κρατάει έναν κύβο στην παλάμη (6 μηνών)
• κρατάει τον κύβο με συμμετοχή και των δακτύλων (8 μηνών).
Στη γλωσσική ανάπτυξη:
• τον 5^ο με 6^ο μήνα το μωρό βγάζει ήχους και μονοσύλλαβα συνεχώς, τα οποία συνδέονται με το όνομά του, τη μητέρα του και με άλλα γνωστά αντικείμενα, π.χ. μα-μα , ντα-ντα
• κάνει βαβουλίσματα
Στη σίτιση:
• σε ηλικία 7-8 μηνών αρχίζει να τρώει φαγητό που απαιτεί μάσημα.
10 μηνών:
Στην αδρή κινητικότητα:
• στην πρηνή θέση παίρνει θέση για μπουσούλημα
• έχει κατακτηθεί η καθιστή θέση διότι έχουν τελειοποιηθεί οι ισορροπιστικές αντιδράσεις στη θέση αυτή
• στην καθιστή θέση κάθεται με καλό έλεγχο, γυρίζει στο πλάι για να πιάσει παιχνίδια
• αλλάζει θέση από την καθιστή στην πρηνή
• στην κίνηση αρχίζει να μπουσουλάει
• στον 9^ο μήνα έρχεται σε θέση «αρκουδίσματος» (παλάμες και πέλματα στο πάτωμα). Έπειτα ανασηκώνει τον κορμό στηριζόμενο στα γόνατα των κάτω άκρων προετοιμάζοντας την ημιγονυπετή θέση, από την οποία θα έρθει με τράβηγμα από τα άνω άκρα στην ορθοστάτηση
• σηκώνεται όρθιο τραβώντας έπιπλα, στέκεται και κάθεται όρθιο με στήριξη.
Στην λεπτή κινητικότητα:
• δείχνει αντικείμενα χρησιμοποιώντας τον δείκτη
• κάνει σύλληψη με αντίθεση στον αντίχειρα
• απλώνει τα χέρια του σε δοχεία για να πιάσει αντικείμενα
• στη συνέχεια αναπτύσσονται οι λαβές «σύλληψη της λαβίδας» και «σύλληψη της τανάλιας».
Στη γνωστική ανάπτυξη:
• από 4 μέχρι 9 μηνών, βρίσκεται στο στάδιο των Δευτερογενών ανακυκλωτικών αντανακλαστικών του Piaget
• το μωρό προσπαθεί τώρα να επαναλάβει ενδιαφέροντα γεγονότα που έχουν συμβεί, όχι μόνο με το σώμα του, αλλά και με αντικείμενα από το περιβάλλον
• ξεκινά να ερευνά το περιβάλλον του με ενδιαφέρον
• επαναλαμβάνει κινήσεις που προκαλούν κάποια αντίδραση-απάντηση από το περιβάλλον
• προκαλεί την προσοχή των άλλων και επαναλαμβάνει κινήσεις που προκαλούν τις κινήσεις των άλλων, π.χ. χαμογελάει για να χαμογελάσει και η μητέρα του
• θυμάται τι κάνουν διάφορα αντικείμενα και δοκιμάζει παρόμοια αντικείμενα για να πετύχει το ίδιο αποτέλεσμα
• διακρίνεται η έναρξη της δυνατότητας για ταξινόμηση και κατηγοριοποίηση
• αρχίζει να καταλαβαίνει τη μονιμότητα των αντικειμένων
• αρχίζει να αναγνωρίζει τη σειρά με την οποία γίνονται οι διάφορες καθημερινές δραστηριότητα
• πιστεύει ότι αυτό είναι υπεύθυνο για κάθε γεγονός.
Στη γλωσσική ανάπτυξη:
• τον 8^ο μήνα προφέρει δισύλλαβες λέξεις, όπως «μαμά» και «μπαμπά».
Στη σίτιση:
• σε ηλικία 9-10 μηνών τρώει ξηρή τροφή χρησιμοποιώντας τα χέρια του (σημαντική κίνηση επειδή οδηγεί στην κίνηση που απαιτείται για τη χρήση του κουταλιού).
12 μηνών:
Στην αδρή κινητικότητα:
• από την καθιστή θέση μπορεί να γυρίσει για να μπουσουλήσει
• περπατάει με στήριξη από το ένα χέρι
• κρατώντας τα έπιπλα κάνει πλάγια βήματα και σηκώνεται από την καθιστή θέση.
Στην λεπτή κινητικότητα:
• περνάει μικρά αντικείμενα από μικρά ανοίγματα
• μπορεί να γυρίσει σελίδες (μερικές μαζί)
• χτυπάει παλαμάκια
• κρατάει έναν κύβο με ώριμο τρόπο (με τον αντίχειρα και τον δείκτη).
Στη γνωστική ανάπτυξη:
• από 9 μέχρι 12 μηνών, εμφανίζεται για πρώτη φορά μία σκοπιμότητα στις δραστηριότητες του μωρού
• θέτει έναν στόχο και κατανοεί τη διαδικασία για την επίτευξή του
• αναγνωρίζει την ανεξάρτητη ύπαρξη αντικειμένων (και τη δική του)
• καταλαβαίνει ενδείξεις και περιμένει να συμβούν μελλοντικά γεγονότα ως φυσικά επακόλουθα κάποιων τωρινών γεγονότων
• μιμείται καινούριες συμπεριφορές
• αρχίζει να καταλαβαίνει την έννοια του χώρου, τις αλλαγές σε μέγεθος και σχήμα και την αρχή των αντικειμένων ανάλογα την οπτική γωνία (ασχολείται ιδιαίτερα με το βάζει ένα αντικείμενο μέσα σε ένα άλλο)
• αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι και άλλα πρόσωπα μπορεί να έχουν μερική ευθύνη για κάποιο γεγονός.
Στη γλωσσική ανάπτυξη:
• προφέρει μικρές λέξεις
• καταλαβαίνει διάφορες ερωτήσεις και συζητήσεις.
Στη σίτιση:

μέχρι την ηλικία των 12 μηνών το μωρό αρχίζει να κάνει προσπάθεια να πιάσει το κουτάλι και να φάει μόνο του. 

Βιβλιογραφία : Σηφάκη, Μ. (2002). Τομέας κινητικότητας: τυπική ανάπτυξη στασικού ελέγχου. Εργοθεραπεία σε παιδιά και εφήβους με νευρομυϊκές διαταραχές: διδακτικές σημειώσεις. Αθήνα

Σηφάκη, Μ. (1998). Δραστηριότητες Καθημερινής Ζωής ΙΙ: διδακτικές σημειώσεις. ΑθήναI  llingworth, R.S. (1984). Ορόσημα ανάπτυξης. Βασική ανιχνευτική εξέταση: 0-4 χρονών (3^η έκδοση). Αθήνα: Επιστημονικές Εκδόσεις Γρηγόρης Κ. Παρισιανός

Το άρθρο γράφτηκε στα πλαίσια πρακτικής άσκησης.

Αργυρώ Φουστέρη Φοιτήτρια Εργοθεραπείας ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ

Πολιτάκη Μαρκέλλα Παιδιατρική Εργοθεραπέυτρια

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑΚΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗΣ.

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑΚΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗΣ.

 Εκτός από τις πέντε αισθήσεις, την όραση, την ακοή, την όσφρηση, τη γεύση και την αφή, στη διαδικασία της αισθητηριακής ολοκλήρωσης διαδραματίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο τρία συστήματα: το ιδιοδεκτικό, το απτικό και το αιθουσαίο. Αυτά αποτελούν την πιο πρώιμη βάση της μετέπειτα αισθητηριακής ολοκλήρωσης του ατόμου και αναπτύσσονται ακόμα και κατά την ενδομήτρια ζωή.

 Αιθουσαίο: είναι ο δεύτερος σε ωρίμανση αισθητηριακός μηχανισμός μετά από αυτόν της αφής. Η γένεσή του αρχίζει από την ενδομήτρια ζωή και στο τέλος του πέμπτου μήνα της κύησης η ανάπτυξή του έχει ολοκληρωθεί από λειτουργικής πλευράς. Οι υποδοχείς του βρίσκονται στο έσω αυτί. Το αιθουσαίο σύστημα:

• πληροφορεί τον εγκέφαλο για τη θέση και την κίνηση του κεφαλιού στο χώρο
• ρυθμίζει τις κινήσεις του σώματος, τον τόνο στάσης, την ισορροπία
• ρυθμίζει τις κινήσεις των ματιών σε σχέση με τις κινήσεις του κεφαλιού
• συμβάλλει στις αντιδράσεις προσανατολισμού, στις προστατευτικές αντιδράσεις και στη σταθερότητα των αρθρώσεων
• πληροφορεί τον εγκέφαλο για τις αλλαγές στην ταχύτητα και την κατεύθυνση των κινήσεων
• είναι υπεύθυνο για την αίσθηση της δόνησης
• συμβάλλει στη συναισθηματική ασφάλεια και ηρεμία του ατόμου 

 Ιδιοδεκτικό: συνεργάζεται άμεσα με το αιθουσαίο. Οι ιδιοδεκτικοί υποδοχείς βρίσκονται στους αρθρικούς θύλακες, στους τένοντες και στους μύες. Το ιδιοδεκτικό σύστημα:

• παρέχει πληροφορίες σχετικά με τη στάση των μυών, την πίεση που ασκείται στο σώμα μας, τη θέση των μελών του σώματος στο χώρο, τη δύναμη και το εύρος της κάθε κίνησης
• παρέχει πληροφορίες σχετικά με την κατεύθυνση της κάθε κίνησης, τον προσανατολισμό στο χώρο και το βαθμό σύσπασης του κάθε μυ
• συμβάλλει στην απόκτηση του «σχήματος σώματος», δηλαδή της εικόνας που έχει το κάθε άτομο για το σώμα του και τα συναισθήματά του απέναντι σε αυτό
• συμβάλλει σε όλους τους τύπους κινητικής δραστηριότητας (αντανακλαστικά, αυτόματες αντιδράσεις, εκούσιες κινήσεις).

 Απτικό: είναι το πρώτο σύστημα που αναπτύσσεται κατά την ενδομήτριο ζωή.                                  Οι υποδοχείς του είναι διάσπαρτες στο δέρμα σε ολόκληρο το σώμα μας. Με το απτικό σύστημα αντιλαμβανόμαστε το περιβάλλον και προστατευόμαστε από τις επιδράσεις του. Έτσι διακρίνεται σε δύο υποσυστήματα: το πρωτοπαθές ή προστατευτικό που πληροφορεί για τον πόνο, την πίεση και την απαλή αφή και το διακριτικό που πληροφορεί για τον εντοπισμό ενός απτικού ερεθίσματος, την εν τω βάθει πίεση, τη διάκριση δύο σημείων αφής, τη στερεογνωσία και τη γραφαισθησία. Το απτικό σύστημα:

• είναι σημαντικό στην ανάπτυξη της απτικής αντιληπτικότητας
• είναι απαραίτητο στον κινητικό συντονισμό, στον κινητικό σχεδιασμό και στις λεπτές κινήσεις
• είναι απαραίτητο για τη συναισθηματική ανάπτυξη του ατόμου, κυρίως όσον αφορά την κοινωνικότητα και τη συμπεριφορά
• συμβάλλει στην ανάπτυξη της εικόνας σώματος.

Τζονιχάκη, Ι., Μοροζίνη, Μ. και Πολίτης, Ι. (2012). Ειδικές θεραπευτικές τεχνικές στην Εργοθεραπεία. Αθήνα

Το παραπάνω άρθρο γράφτηκε στα πλαίσια πρακτικής άσκησης.

Πολιτάκη Μαρκέλλα Εργοθεραπεύτρια

Αργυρώ Φουστέρη φοιτήτρια Εργοθεραπείας.

ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡΗΣΗ ΚΑΙ ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΟΡΙΣΜΟΣ

 Σύμφωνα με την τελευταία έκδοση του «Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου Ψυχικών και Διανοητικών Διαταραχών» (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, DSM-V ) της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας (American Psychiatric Association) η διανοητική αναπτυξιακή διαταραχή καθορίζεται ως η εμφάνιση «τρέχοντος διανοητικού ελλείμματος απαραίτητα συνοδευόμενο από έλλειμμα στην προσαρμοστική λειτουργία με αρχική εκδήλωση κατά την περίοδο ανάπτυξης του ατόμου». Απαραίτητα κριτήρια για τη διάγνωση της διανοητικής αναπτυξιακής διαταραχής είναι το έλλειμμα στις γενικές διανοητικές ικανότητες (συλλογισμός, επίλυση προβλημάτων, προγραμματισμός, αφηρημένη σκέψη, κρίση, ακαδημαϊκή μάθηση και εμπειρική μάθηση) και η ελλειμματική λειτουργία στις γενικές διανοητικές ικανότητες σε σύγκριση με την ηλικία και την κοινωνική ομάδα του ατόμου σχετικά με καθημερινές δραστηριότητες (επικοινωνία, κοινωνική συμμετοχή, λειτουργικότητα στο σχολείο ή στην εργασία, προσωπική ανεξαρτησία στο σπίτι ή στο κοινωνικό πλαίσιο).

ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

 Ο παρακάτω πίνακας απεικονίζει το σύστημα ταξινόμησης της ΝΑ βασισμένο στο AAMR’s Classification of Mental Retardation και στο Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. Με βάση το συγκεκριμένο σύστημα ταξινόμησης, τα άτομα με νοητική αναπηρία ανήκουν σε ένα από τα παρακάτω επίπεδα.

Οριακή νοητική υστέρηση		Δ.Ν. 70 έως 84
Ελαφρά νοητική υστέρηση		Δ.Ν. 50-55 έως 70
Μέτρια νοητική υστέρηση		Δ.Ν. 35-40 έως 50-55
Σοβαρή νοητική υστέρηση		Δ.Ν. 20-25 έως 35-40
Βαριά νοητική υστέρηση		Δ.Ν. κάτω από 20-25
Απροσδιόριστη νοητική υστέρηση		όταν υπάρχει ισχυρή υπόθεση για ύπαρξη νοητικής υστέρησης, αλλά η νοημοσύνη του ατόμου δε μπορεί να μετρηθεί με τα σταθμισμένα τεστ.

ΑΙΤΙΑ

 Η επιστήμη έχει ανακαλύψει περισσότερα από 200 αίτια τα οποία προκαλούν νοητική υστέρηση και όσο περισσότερο προοδεύει, τόσο περισσότερα αίτια θα προκύπτουν. Παρ’ όλα αυτά, ένα μεγάλο ποσοστό (περίπου 80%) των νοητικών υστερήσεων είναι άγνωστης αιτιολογίας. Υπάρχουν διαφορετικά συστήματα για την ταξινόμηση των αιτιών που προκαλούν νοητική υστέρηση. Κάποια θέτουν σαν βάση το βαθμό της αναπηρίας, άλλα προγεννητικά, περιγεννητικά και μεταγεννητικά αίτια και μερικά βασίζονται σε ψυχοκοινωνικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να ανακαλυφθούν όλα τα πιθανά αίτια. Έτσι, θα είναι δυνατόν να ληφθούν και όλα τα κατάλληλα μέτρα πρόληψης πρώιμης διάγνωσής της (Thomas & Woods, 2008).

Γενικά, τα αίτια της νοητικής υστέρησης ταξινομούνται σε τρεις κατηγορίες:

1. Προγεννητικά.
2. Περιγεννητικά.
3. Μεταγεννητικά.

Προγεννητικά αίτια

Όπως αναφέρθηκε, τα αίτια αυτά επιδρούν κατά τη διάρκεια της κύησης και επομένως σχετίζονται άμεσα με την κατάσταση της υγείας της μητέρας. Εδώ ανήκουν χρόνιες και μολυσματικές ασθένειες της μητέρας όπως:

• Διαβήτης
• Ερυθρά
• Σύφιλη
• Ιλαρά
• Παρωτίτιδα
• Κυτταρομεγαλοιός
• Τοξοπλάσμωση
• Υποσιτισμός – κακή διατροφή της εγκύου
• Λήψη φαρμάκων (π.χ. θαλιδομίδη)
• Χρήση ναρκωτικών, ακλοόλ (εμβρυακό αλκοολικό σύνδρομο) ή τσιγάρου (τερατογενείς παράγοντες)
• Έκθεση της εγκύου σε ακτινοβολία
• Συναισθηματικές διαταραχές της μητέρας
• Τραυματισμοί ή δηλητηριάσεις της εγκύου
• Ασυμβατότητα Rhesus (Rs) μητέρας – παιδιού (παιδί Rh θετικό – μητέρα Rh αρνητική)
• Πλακουντιακές ανωμαλίες (πρόωρη αποκόλληση πλακούντα)
• Ενδομήτρια ασφυξία

Όλα τα παραπάνω αίτια, είναι πολύ πιο επικίνδυνα για το έμβρυο ιδιαίτερα όταν συμβούν κατά το πρώτο τρίμηνο της κύησης. Έτσι, επιβάλλεται η συστηματική παρακολούθηση της εγκύου σε όλη τη διάρκεια της κύησης προκειμένου να αυξηθούν οι πιθανότητες να γεννηθεί ένα υγιές παιδί (American Association on Intellectual and Developmental Disabilities, 2010).

Περιγεννητικά αίτια

· Πρόωρος τοκετός: υποστηρίζεται ότι τα παιδιά που γεννιούνται πρόωρα έχουν

αυξημένες πιθανότητες να παρουσιάσουν νοητική υστέρηση. Ο σημαντικότερος

παράγοντας που συνδέεται με τον πρόωρο τοκετό και τη νοητική ανάπτυξη είναι το

χαμηλό βάρος γέννησης του παιδιού. Επίσης, άλλος ένας παράγοντας που μπορεί να

οδηγήσει σε νοητική υστέρηση είναι και η τοποθέτηση των πρόωρων βρεφών σε

θερμοκοιτίδα, όπου δεν τηρούνται οι κατάλληλες προϋποθέσεις (σταθερή

θερμοκρασία, χορήγηση οξυγόνου, λήψη τροφής).

· Περιγεννητική ασφυξία: μπορεί να προκληθεί από πρόπτωση του ομφάλιου

λώρου, μικρό αυχενικό ομφάλιο λώρο κτλ και μπορεί να προκαλέσει υποξαιμική –

αυχενική εγκεφαλοπάθεια στο νεογνό με άμεση συνέπεια τη νοητική υστέρηση.

· Τραυματισμοί – ατυχήματα κατά τον τοκετό: περιλαμβάνουν τον δύσκολο ή

μακροχρόνιο τοκετό, την έλλειψη οξυγόνου στον εγκέφαλο (όταν καθυστερεί η

πρώτη αναπνοή του νεογνού) καθώς επίσης και εγκεφαλικά τραύματα (αιματώματα),

τα οποία μπορεί να προκαλέσουν νοητική υστέρηση (American Association on Intellectual and Developmental Disabilities,2010).

Μεταγεννητικά αίτια

Τα αιτία αυτά συμβαίνουν μετά τη γέννηση, κατά την παιδική ηλικία και

περιλαμβάνουν:

· Λοιμώξεις: οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν άμεσα τον εγκέφαλο όπως

εγκεφαλίτιδα, μηνιγγίτιδα, πολυομελίτιδα κτλ.

· Εγκεφαλικά τραύματα και αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια

· Τοξικές ουσίες: για παράδειγμα, η δηλητηρίαση με μόλυβδο ή υδράργυρο

προκαλεί σοβαρή εγκεφαλική βλάβη με άμεση συνέπεια τη νοητική υστέρηση.

· Ενδοκρινικές ανωμαλίες: όπως η υπολειτουργία του θυρεοειδούς αδένα, μπορούν

να αναστείλουν τη νοητική ανάπτυξη και να προκαλέσουν νοητική υστέρηση.

· Ελαττωματικά αισθητήρια όργανα: όπως βλάβες στην όραση, στην ακοή ή στα

όργανα του λόγου, παρεμποδίζουν την κανονική νοητική ανάπτυξη του παιδιού

λόγω του ότι οι δίοδοι αυτές μεταβιβάζουν ερεθίσματα του περιβάλλοντος στον

εγκέφαλο.

· Κακή διατροφή – Υποσιτισμός: είναι ιδιαίτερα σημαντικό να υπάρχει επαρκής

και κατάλληλη διατροφή κατά την παιδική ηλικία, επειδή η σωματική και

νοητική εξέλιξη του παιδιού αναπτύσσεται τότε με γρήγορο ρυθμό. Το

διαιτολόγιο του παιδιού θα πρέπει να περιλαμβάνει τα απαραίτητα συστατικά για

τη σωστή και ολοκληρωμένη ανάπτυξή του (American Association on Intellectual and Developmental Disabilities,2010).

ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΝΟΗΤΙΚΗΣ ΥΣΤΕΡΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

• Καθυστερήσεις στην προφορική γλωσσική ανάπτυξη
• Ελλείμματα στη μνήμη των δεξιοτήτων
• Δυσκολία στη μάθηση των κοινωνικών κανόνων
• Δυσκολία με τις δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων
• Καθυστερήσεις στην ανάπτυξη προσαρμοστικών συμπεριφορών, όπως οι δεξιότητες αυτοφροντίδας ή αυτο-υπηρέτησης
• Έλλειψη κοινωνικών αναστολών

ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ

Στην εργοθεραπεία, όταν έχουμε να κάνουμε με ένα παιδί με νοητική υστέρηση, πρωτίστως δίνουμε έμφαση στο:

• να είναι σε θέση να αυτοεξυπηρετηθεί και να ανεξαρτητοποιηθεί το συντομότερο δυνατό. Αυτό θα γίνει εφόσον το άτομο μπορέσει να γνωρίσει το σώμα και τα μέρη του, καταφέρει να ανταπεξέλθει σε δραστηριότητες της καθημερινής ζωής, όπως το ντύσιμο, η τουαλέτα, η σίτιση, ο ατομικός καθαρισμός, η προστασία και φροντίδα της ακεραιότητάς του, η απόκτηση υγιεινών συνηθειών, η ασφάλεια της μεταφοράς του στο δρόμο, η επίλυση απλών προβλημάτων της καθημερινής ζωής.

• να αναπτύξει την αντιληπτικότητα και να καλλιεργήσει τη γλωσσική του ικανότητα. Δηλαδή, να ασκήσει τη μνήμη, τον προσανατολισμό στο χώρο και στο χρόνο, την οπτική και ακουστική αντίληψη, να κατακτήσει βασικές έννοιες της καθημερινής ζωής, την αλληλουχία των ημερών και των μηνών, να μπορέσει να μάθει αριθμούς τηλεφώνων, να διακρίνει σχήματα, χρώματα, διαφορές και ομοιότητες αντικειμένων, να είναι σε θέση να συμμετάσχει σε συζητήσεις, να περιγράψει εικόνες, να καλλιεργήσει προγραφικές και ευρύτερα μαθησιακές δεξιότητες.

• να αναπτύξει κοινωνικές δεξιότητες. Δηλαδή να είναι σε θέση να προσλάβει, να επεξεργαστεί και να εκτελέσει οδηγίες, να αναπτύξει πειθαρχία, να οργανώσει τρόπους συμπεριφοράς, να συμμετάσχει σε παιχνίδια συνεργασίας, να βελτιώσει την αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθησή του, να αποκτήσει ευελιξία στη σκέψη και συμπεριφορά ώστε να μπορεί να ανταπεξέλθει λειτουργικά σε τυχόν αλλαγές του άμεσου και ευρύτερου περιβάλλοντός του.

Όσον αφορά τα ελαφρά νοητικά υστερημένα παιδιά, τελικός σκοπός της αγωγής τους είναι η καλλιέργεια της προσωπικότητας, η κατάκτηση γνώσεων και η ανάπτυξη των δεξιοτήτων εκείνων που θα καταστήσουν εφικτή την κοινωνική ένταξη και επαγγελματική αποκατάσταση του ατόμου σε ένα πρακτικό επάγγελμα.

Πέραν όμως απ’ το έργο του εργοθεραπευτή και της υπόλοιπης ομάδας αποκατάστασης, καθοριστική σημασία έχει και η συμβολή των γονέων στην εκπαίδευση του παιδιού.

Οι ειδικοί της ομάδας οφείλουν να καθοδηγούν τους γονείς, με υποδείξεις που αφορούν τους σωστούς χειρισμούς και την ορθή αντιμετώπιση του παιδιού στο σπίτι. Κατ’ αυτό τον τρόπο, όχι μόνο δεν θα παρακωλύεται –λόγω άγνοιας- το έργο της ομάδας, αλλά θα επιβοηθείται σημαντικά και τα αποτελέσματα στη βελτίωση της ζωής του παιδιού θα είναι τα μέγιστα.

Το παραπάνω άρθρο γράφτηκε στα πλαίσια πρακτικής άσκησης και εποπτείας.

Ελίνα Ρουμελιώτη Προπτυχιακή Εργοθεραπεύτρια.

Πολιτάκη Μαρκέλλα Παιδιατρική Εργοθεραπεύτρια.

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΑ ΣΤΟΛΙΔΙΑ ΑΠΟ ΓΥΨΟ

 Για τη παραπάνω δραστηριότητα χρησιμοποιήθηκε γύψος , νερό, ένα μπολ ,κουτάλι και ειδικά πλαστικά καλούπια όπως αυτό στην πρώτη εικόνα. Σύρμα για τη θηλιά που θα χρειαστεί για να κρεμαστούν.
 Για τη διακόσμηση χρησιμοποιήθηκε μπογιά ακρυλική και τζελ με glitter.
Αρχικά ανακατεύουμε το γύψο σε αναλογία 3 προς 1 με νερό στο μπολ και προσέχουμε να μην έχει πολλές φυσαλίδες αέρα. Γεμίζουμε τα καλούπια με το γύψο και βάζουμε στο κάθε στολίδι από μια θηλιά. Τα αφήνουμε 30 λεπτά να σταθεροποιηθούν.
Τα γυρνάμε προσεχτικά και αφαιρούμε τυχόν περισσεύματα από γύψο στο περίγραμμα.
Τα τοποθετούμε σε χαρτί και τα βάφουμε με πινέλο .
 Καλή δραστηριότητα για ανάπτυξη λεπτής κινητικότητας, αμφίπλευρου συντονισμού, χρονικού προσανατολισμού με καλή ανατροφοδότηση από το αποτέλεσμα.
Συνήθως τα καλούπια έχουν γραμμές που χρησιμεύουν ως όρια για το κάθε χρώμα.
Η κατασκευή αυτή είναι κατάλληλη για παιδιά ηλικίας 5 ετών και άνω.
Καλούπια και γύψο μπορούμε να προμηθευτούμε από καταστήματα  με είδη για κατασκευές και βιβλιοπωλεία.

Πολιτάκη Μαρκέλλα
Παιδιατρική Εργοθεραπεύτρια.